باشگاه خبرنگاران جوان – بازار عراق سال‌هاست یکی از مهم‌ترین مقاصد صادراتی ایران به طور عام و تجار و فعالان اقتصادی آذربایجان شرقی به طور خاص به شمار می‌رود، اما نشانه‌های تغییر قواعد بازی در آن به‌وضوح نمایان شده است. سیاست‌های حمایتی دولت عراق، محدودیت‌های وارداتی، رقابت فزاینده ترکیه و چین و ضعف مزمن زیرساخت‌های لجستیکی ایران، شرایطی را رقم زده که دیگر نمی‌توان با الگو‌های گذشته در این بازار ماندگار شد.

نشست میز تجاری عراق در اتاق بازرگانی تبریز، واقعیت‌های سخت تجارت با عراق را بی‌پرده بازگو کرد؛ واقعیت‌هایی که بی‌توجهی به آنها، سهم ایران را به‌تدریج کوچک‌تر خواهد کرد.

در این نشست، نمایندگان بخش خصوصی، دستگاه‌های اجرایی، رایزنان بازرگانی جمهوری اسلامی ایران در بغداد و اربیل و مدیران مرتبط، ضمن تشریح وضعیت موجود، بر ضرورت عبور از تجارت سنتی و حرکت به سمت سرمایه‌گذاری مشترک و تولید در بازار عراق تأکید کردند.

حمل‌ونقل یکسره و صادرات واسطه‌ای؛ چالش‌های اصلی تجارت با عراق

سهند شهبازی، مسئول امور بین‌الملل اتاق بازرگانی تبریز، با اشاره به جمع‌بندی جلسات پیشین میز تجاری عراق، عدم امکان حمل یکسره کالا و الزام به تعویض کامیون در مرز‌های عراق را از مهم‌ترین موانع صادرات عنوان کرد. وی صادرات غیرمستقیم و واسطه‌ای، نبود زیرساخت‌های لازم برای فعالیت تجار توانمند، کمبود خودرو‌های استاندارد حمل‌ونقل و نبود پرواز مستقیم از تبریز به بغداد یا اربیل را از دیگر چالش‌ها برشمرد و بر لزوم همکاری هم‌زمان بخش خصوصی، دستگاه‌های دولتی و رایزنان بازرگانی برای رفع این موانع تأکید کرد.

محمدرضا کریم‌زاده، رایزن بازرگانی جمهوری اسلامی ایران در بغداد، طی ارتباط تصویری از تدوین برنامه جامع پنج‌ساله توسعه عراق خبر داد و گفت: این سند می‌تواند مبنای مناسبی برای برنامه‌ریزی شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران ایرانی باشد. وی با اشاره به پروژه‌های معرفی‌شده در مجمع سرمایه‌گذاری عراق در حوزه‌های آموزش، بهداشت، صنعت، زیرساخت و نفت و گاز، از ظرفیت بالای حضور پیمانکاران و شرکت‌های فنی و مهندسی ایران در این پروژه‌ها خبر داد و بر امکان سرمایه‌گذاری مشترک و انتقال بخشی از خطوط تولید به عراق تأکید کرد.

ماندگاری در بازار اقلیم کردستان با سرمایه‌گذاری مشترک

آزاد برتنی، رایزن بازرگانی ایران در اربیل، همکاری اقتصادی با اقلیم کردستان را در چارچوب صادرات کالا، خدمات فنی و مهندسی، سرمایه‌گذاری مشترک و گردشگری ارزیابی کرد و گفت: حدود ۴۳ درصد از صادرات ایران به عراق مربوط به اقلیم کردستان است، اما این تجارت عمدتاً یک‌طرفه بوده و توازن تجاری وجود ندارد. وی ثبت شرکت، حضور در مناقصات با هویت محلی و ایجاد واحد‌های تولیدی مشترک را راهکار حفظ و توسعه سهم ایران در این بازار دانست.

رحیم روایی، مدیرکل دفتر هماهنگی امور اقتصادی استانداری آذربایجان‌شرقی، با اشاره به موقعیت ژئوپلیتیکی استان و قرار گرفتن در مسیر کریدور شمال–جنوب، بر لزوم استفاده مؤثر از این ظرفیت‌ها در دیپلماسی اقتصادی تأکید کرد. وی حل مسائل حمل‌ونقل، مشکلات بانکی و مالی، ریسک‌های دریافت مطالبات و اطلاع‌رسانی به‌موقع درباره تغییر مقررات عراق را از الزامات توسعه صادرات به این کشور دانست.

غلامحسین ابراهیمی، سرپرست نمایندگی وزارت امور خارجه در آذربایجان‌شرقی، از آمادگی کامل این نمایندگی برای همکاری با رایزنان بازرگانی ایران در بغداد و اربیل خبر داد و بر ضرورت اطلاع‌رسانی هدفمند درباره نمایشگاه‌ها و رویداد‌های اقتصادی عراق و همچنین حل چالش حمل‌ونقل مستقیم در مرز‌های اقلیم کردستان تأکید کرد.

لزوم ارائه اطلاعات دقیق بازار عراق به تولیدکنندگان

علی‌اصغر عباس‌زاده، مدیرکل گمرک و ناظر گمرکات استان، با اشاره به ثبت ۲۰۹ میلیون دلار صادرات استان به عراق در ۱۰ ماهه سال جاری، بر اهمیت ارائه اطلاعات دقیق از ساختار واردات عراق، نیاز‌های اولویت‌دار و اقلام قابل جایگزینی با تولیدات داخلی برای برنامه‌ریزی صادرات هدفمند تأکید کرد.

نقش راهبردی منطقه آزاد ارس در همکاری‌های ایران و عراق

ابراهیم جلیلی، معاون توسعه اقتصادی و سرمایه‌گذاری منطقه آزاد ارس، با بیان اینکه روابط اقتصادی ایران و عراق ظرفیت تبدیل‌شدن به یک همکاری راهبردی را دارد، گفت: منطقه آزاد ارس با برخورداری از زیرساخت‌های صنعتی، معافیت‌های مالیاتی و اتصال به بازار اوراسیا، آمادگی دارد به هاب تولید و صادرات مجدد به بازار عراق تبدیل شود.

محمد شاهین‌راد، دبیر میز تجاری عراق، با اشاره به مشکلات حمل‌ونقل، توقف کامیون‌ها در مرز مهران و افزایش هزینه‌های صادرات، نبود سازوکار داوری مؤثر در اختلافات میان شرکای ایرانی و عراقی را یکی از چالش‌های جدی دانست و پیشنهاد داد کنسولگری جمهوری اسلامی ایران نقش داوری حاکمیتی در این زمینه ایفا کند.

به هر حال بازار عراق در حال پوست‌اندازی است و در این بازار جدید، صادرکننده‌ای که به حمل‌ونقل پایدار، حضور حقوقی، سرمایه‌گذاری مشترک و دیپلماسی اقتصادی فعال مجهز نباشد، جایی نخواهد داشت. تصمیم امروز فعالان اقتصادی و سیاست‌گذاران، تعیین‌کننده جایگاه ایران در عراقِ فرداست.

در این میان آذربایجان شرقی هم با وجود موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز، قرارگیری در مسیر کریدور‌های بین‌المللی و برخورداری از منطقه آزاد ارس، هنوز نتوانسته جایگاه متناسبی در تجارت ایران و عراق به دست آورد و به نظر می‌رسد بدون هم‌افزایی واقعی میان بخش خصوصی، دستگاه‌های اجرایی، رایزنان بازرگانی و نهاد‌های دیپلماتیک، این ظرفیت‌ها همچنان بدون استفاده باقی خواهد ماند.

منبع: ایرنا