تنظیم هوشمند بازار، راهبرد دولت برای مدیریت کالا‌های اساسی

باشگاه حبرنگاران جوان– اکبر فتحی معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی گفت: امنیت غذایی یکی از پایه‌های اصلی ثبات اقتصادی و اجتماعی در هر کشور به شمار می‌رود و تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد در شرایط ناپایدار اقتصادی یا تحولات ژئوپلیتیکی، نقش دولت‌ها در مدیریت و تنظیم بازار کالا‌های اساسی پررنگ‌تر می‌شود.

وی افزود: در چنین شرایطی اتکای صرف به سازوکار‌های سنتی بازار نمی‌تواند پاسخگوی نیاز جامعه باشد، زیرا بازار آزاد در کوتاه‌مدت ممکن است نوسانات شدید قیمتی ایجاد کند که پیامد آن کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان و در عین حال بی‌ثباتی در تولید خواهد بود.

معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی ادامه داد: در بسیاری از اقتصاد‌های پیشرفته نیز در حوزه کالا‌های راهبردی کشاورزی، مداخلات هدفمند دولت در قالب سیاست‌های حمایتی، تنظیمی و نظارتی امری پذیرفته‌شده است.

فتحی گفت: در شرایط خاص اقتصادی که کشور با محدودیت‌ها و فشار‌های بیرونی مواجه است، مدیریت بازار کالا‌های اساسی باید با رویکردی واقع‌بینانه و مبتنی بر علم روز اقتصاد کشاورزی انجام شود و امروز در ادبیات اقتصادی جهان، مفهوم «تنظیم هوشمند بازار» جایگزین مداخلات غیرهدفمند شده است.

وی افزود: در این رویکرد، سیاست‌گذاری بر پایه تحلیل داده‌های دقیق، شناخت کامل زنجیره ارزش، برآورد واقعی هزینه‌های تولید و پیش‌بینی رفتار بازار انجام می‌شود تا تعادل پایدار میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان برقرار شود.

تعادل میان حمایت از تولید و حفظ قدرت خرید مردم

وی با اشاره به اهمیت سیاست‌های قیمتی در بازار کالا‌های اساسی اظهار کرد: در شرایط عادی مکانیسم عرضه و تقاضا نقش تعیین‌کننده‌ای در قیمت‌ها دارد، اما در مورد کالا‌های اساسی که با معیشت مردم مرتبط هستند، دولت‌ها ناگزیر از استفاده از ابزار‌های تنظیمی هستند.

فتحی ادامه داد: در چنین مدلی، قیمت‌ها بر اساس هزینه تمام‌شده تولید، بهره‌وری، هزینه‌های مالی و سود متعارف تعیین می‌شود تا هم تولیدکننده از فعالیت اقتصادی خود منتفع شود و هم مصرف‌کننده با قیمت‌های غیرمنطقی مواجه نشود.

وی یادآور شد: تجربه کشور‌های مختلف نشان داده است که کنترل‌های شدید قیمتی در کوتاه‌مدت ممکن است به ظاهر موجب کاهش قیمت‌ها شود، اما در میان‌مدت می‌تواند به کاهش تولید، کمبود کالا در بازار و حتی شکل‌گیری بازار‌های غیررسمی منجر شود.

تقویت زنجیره تولید تا مصرف؛ کلید پایداری بازار

معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی یکی از راهکار‌های مهم در بهبود عملکرد بازار محصولات کشاورزی را تقویت پیوند میان حلقه‌های مختلف زنجیره ارزش دانست و گفت: فاصله زیاد میان تولیدکننده و مصرف‌کننده یکی از عوامل افزایش قیمت‌ها و کاهش کارایی بازار است.

وی افزود: زمانی که زنجیره تأمین از ساختار منسجم برخوردار نباشد، واسطه‌های متعدد وارد فرآیند توزیع می‌شوند و بخش قابل توجهی از ارزش افزوده در مسیر واسطه‌گری از بین می‌رود.

فتحی توسعه تشکل‌های تولیدی، تعاونی‌های کشاورزی، شبکه‌های توزیع مدرن و سامانه‌های اطلاعاتی بازار را از جمله اقداماتی دانست که می‌تواند فاصله میان تولیدکننده و مصرف‌کننده را کاهش دهد.

وی همچنین به گسترش استفاده از فناوری‌های نوین در مدیریت بازار محصولات کشاورزی اشاره کرد و گفت: در بسیاری از کشور‌ها بهره‌گیری از سامانه‌های دیجیتال بازار، تحلیل داده‌های بزرگ و مدل‌های پیش‌بینی اقتصادی به سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا روند‌های بازار را با دقت بیشتری رصد کرده و در صورت بروز اختلال، سریع‌تر اقدامات اصلاحی انجام دهند.

منبع: ایرنا