• تاریخ: مهر 7, 1394
  • شناسه خبر: 7343

تأثیر دسترسی به سلاح سرد و چگونگی ارتکاب به جرم ضرب و جرح عمدی در ایران

سال هاست که آمار ضرب و جرح عمدی در سطح جامعه و به خصوص در بین نوجوانان و جوانان بـه یکـی از چـالش هـای مهـم نظـام پلیسـی و قضایی تبدیل شده است و به تبع آن اذهان عمومی و جرم شناسان و جامعه شناسان به این جـرم معطـوف شـده، ...

۹۸

تأثیر دسترسی به سلاح سرد و چگونگی ارتکاب به جرم ضرب و جرح عمدی در ایران

سیروس مراد پور

چکیده: سال هاست که آمار ضرب و جرح عمدی در سطح جامعه و به خصوص در بین نوجوانان و جوانان بـه یکـی از چـالش هـای مهـم نظـام پلیسـی و قضایی تبدیل شده است و به تبع آن اذهان عمومی و جرم شناسان و جامعه شناسان به این جـرم معطـوف شـده،

جرمـی کـه بـر علیـه تمامیـت جسمانی اشخاص ارتکاب یافته و به عنوان یکی از جرایم خشن، خسارت های جبران ناپذیری به جان و امنیت شهروندان وارد مـی سـازد، بطـوری که در برخی موارد منتهی به قتل نیز شده و مقدمه ای برای سنگین ترین جرم تاریخ می گردد و در برخی موارد دیگر کـه بـه قتـل منتهـی نمـی شود باعث قطع عضو، معلولیت و از کارافتادگی اشخاص می گرددکه در هر دو صورت خسارت وارده به شـهروندان و جامعـه از ایـن جـرم جبـران ناپذیر به نظر می رسد.

بنابراین ضرورت اتخاذ روش ها و راهکارهایی برای پیشگیری از این جرم و کاهش آمار و ارتکاب آن به شدت احساس شده و به نظر می رسد اما آن چیزی که مسلم است اینکه وقوع این قبیل جرایم تحت تأثیر عوامل محدود نبـوده و عوامـل متعـددی اعـم از فرهنگـی، اجتماعی، اعتقادی، اقتصادی در بروز آن تأثیر دارد که بررسی همه این علل و عوامل در این مقاله امکان پذیر نبوده و سعی بر آن است که در ایـن پژوهش یکی از موارد فوق العاه تأثیر گذار در قراین آمار و صدمات ناشی از این جرم یعنـی سلاح سرد مـورد بررسـی قـرار گیـرد .

بـدیهی اسـت دسترسی و یا عدم دسترسی به سلاح سرد برای ارتکاب این جرم و میزان تأثیر آن بر آمارهـای جـرم ضـرب و جـرح عمـدی موضـوعی اسـت کـه درحوزه پیشگیری وضعی از جرایم قرار داشته و نتیجه این تحقیق به ما این امکان را می دهد که بتوانیم رابطه بین دسترسی به سلاح سرد و ایـن جرم را اثبات و در نهایت پیشنهادات لازم را در خصوص نحوه اجرای آن در جامعه ارائه نماییم.

۱- مقدمه: یکی از جرایمی که در سال های اخیر توجه بسیاری از جرم شناسان و جامعه شناسان را به خود معطوف نموده، جرم ضرب و جرح عمدی می باشد. این جرم از جمله جرایمی است که که به تمامیت جسمانی افراد آسیب وارد کرده و در زمـره جـرایم علیـه اشـخاص و آسـایش عمومی قرار می گیرد آنچنان که از متون تاریخی مشخص است جرم ضرب و جرح عمدی با سلاح سرد از گذشته های دور در بین جوامع بشری رواج داشته و به اشکال مختلف بروز کرده است. عوامل مختلفی مانند فقر فرهنگی یا بحرانهای اجتمـاعی و مشـکلات و کمبودهـای اقتصادی و همچنین خصوصیات فردی، قومی و آداب رسوم ملل مختلف در ارتکاب این جـرم مـوثر بـوده و شـدت و ضـ عف آسـیب هـا و پیامدهای آن، بر حسب شرایط زمانی و مکانی و خصوصیات طرفین درگیر متفاوت می باشد اما مسلم است که ارتکاب آن آثـار جسـمی و روانی بسیار نامطلوبی بر فرد بزه دیده، خانواده و اطرافیان او حتی شهروندان که صحنه های خشونت آمیز را مشاهده کرده اند می گذراند. و امنیت روانی جامعه را به چالش می کشد. این جرم علاوه بر اینکه هزینه های اجتماعی و درمانی سنگینی را بـه فـرد و جامعـه تحمیـل می کند در برخی از موارد منتهی به فوت شده و موضوع را تبدیل به قتل عمد و ضارب را در معرض قصاص نفس قرار می دهـد بنـابراین شناخت سازوکارها و پیشگیری و کاهش میزان ارتکاب این جرم یا کاهش صدمات وارده به قربانیان اهمیت ویژه دارد. در بین صـدها علـل و عوامل تأثیر گذار در ارتکاب این جرم شیئی که در اثر صحنه های جرم مربوطه وجود دارد و توجه همگان را به خود جلب می کند انواع سلاح های سرد می باشد موضوع دسترسی افراد به سلاح سرد همواره به عنوان یکی از علل تأثیر گـذار در ارتکـاب ایـن جـرم مـورد نظـر حقوقدانان و جرم شناسان می باشد.

۲- مفهوم حقوقی سلاح سرد سلاح سرد وسیله ای است که برای تعرض و یا دفاع ساخته شده و هر سلاحی که بدون نیروی حاصل از احتراق گاز باروت کار کند سلاح سرد نامیده می شود. به دو دسته تقسیم می شود.

دسته اول وسایلی هستند که هدف اصلی از سـاختن سـلاح یعنـی دفـاع و یـا تعـرض ساخته شده اند مانند شمشیر یا قمه و چاقوی ضامن دار که به این قیبل سلاح ها در اصطلاح « سلاح سرد بالطبع » گفته می شـود .

امـا دسته دوم وسایلی هستند که برای هدفهایی به غیر از دفاع و تعرض ساخته شده اند مانند چاقوی آشپز خانه، چاقوی میـوه خـوری، تیـغ اصلاح، چوب، سنگ و … و لیکن در صورتی که فردی قصد کند می تواند از آنها برای دفاع و تعرض استفاده نماید

لذا این دسته از وسـایل را در اصطلاح « سلاح بالقصد» می نامند.

١ پس آنچه مسلم است از مطالب بالا اینکه هدف و منظور مـا از سـلاح در ایـن تحقیـق، سـلاح سرد بالطبع است زیرا دسترسی به سلاح های سرد بالقصد برای همه افراد جامعـه در همـه جـا میسـر بـوده و امکـان ایجـاد هـیچ گونـه محدودیتی در دسترسی افراد به این وسایل متصور نیست و در خصوص این گونه وسایل و استفاده از آنها برای ضرب و جرح به نظـر مـی رسد تنها راهکار موثر برای پیشگیری توجه به مسائل فرهنگی و روانی شهروندان و مسایل اجتمـاعی جامعـه مـی باشـد .

امـا در خصـوص محدودیت دسترسی افراد به سلاح های سرد بر مبنای کدام نظریه می توان اقدام کرد.

۳- انگیزه های متصور برای مرتکبین ضرب و جرح عمدی بیشتر افرادی که در حوادث و ارتباطات روزمره زندگی با دیگران درگیر می شود و شاید حتی تصور این را نیز نداشته باشند کـه آسـیبی که آ نها به فرد مقابل وارد می کند مشمول جرم جرح عمدی بوده و تبعات فراوانی برای آنها به دنبال دارد موضوع زمـانی جـدی تـر مـی شود که قوه قضائیه در برآوردی آماری از پرونده های وارده به دادگاههای کیفری اعلام می دارد که جرم عمدی ۹/۲ درصد از کل پرونـده ۲ وارده را به خود اختصاص داده است و جایگاه دوم را از نظر شیوع ارتکاب در سطح کشور دارد .

و در ادامه علت اکثریـت قریـب بـه اتفـاق این جرایم را ناشی از خشم و عصبانیت مهار نشده می داند موضوعی که با خصوصیات فردی افراد و آموزه های فرهنگی سرو کار دارد و از ۳ نظر روانشناسان ضعف آموزش و مهارت های زندگی به اشخاص از جمله مهارت کنترل خشـم در موقعیـت مختلـف مـی باشـد . بنـابراین انگیزه هایی آنی ناشی از خشم و عصبانیت لحظه ای یکی از علل اصلی ارتکاب جـرح عمـدی در کشـور مـا محسـوب مـی گـردد . و علـل عصبانیت لحظه ای افراد در برخوردهای اجتماعی می تواند متفاوت باشد.

به عنوان مثال در حـوادث راننـدگی گـاهی اوقـات افـرادی کـه خودروی آنان باهم تصادف نموده تا رسیدن ماموران پلیس به زد و خورد می پردازند. اما علاوه بر عصبانیت و خشم که به عنوان علت علل در ارتکاب جرم جرح عمدی مورد توجه است.

۴- عوامل بسترساز که در ارتکاب جرح عمدی نباید مورد غفلت باشد – استفاده از مشروبات الکلی در بین نوجوانان – تأثیر مواد مخدر توهم زا مانند شیشه و همچنین قرص های روان گردان – تغییر الگوهای رفتاری از عفو و گذشت به تلافی و انتقام گیری اما انگیزه افراد هر چیزی که باشد نباید مـا را از نحـوه ارتکـاب جـرم غافل سازد درست است که از بین بردن و یا کاهش انگیزه ها مجرمانه باعث کاهش به ارتکاب جرم می شود. و لیکن پرداختن به آن در این مختصر نمی گنجد لذا ما از مرحله انگیزه مجرمانه عبور کرده و وارد فعل مادی می گردیم تا ببینـیم فعـل مـادی ایـن جـرم چگونه، تحت چه شرایطی و با چه ابزاری به وقوع می پیوندد.

۵- عوامل تعیین کننده در صحنه جرم جرح عمدی با توجه به انگیزه های متصور برای جرح عمدی، افراد را از نظر تصمیم به ارتکاب جرم به دو دسته تقسیم می کنیم

دسـته اول کسـانی هستند که قبلا تصمیم خود را مبنی بر ضرب و جرح فرد معینی اتخاذ کرده و در نتیجه قبل از حضور در صحنه جرم ابـزار مـورد نیـاز ارتکاب آن را فراهم نموده اند

به عنوان مثال انواع سلاح سرد اعم از قمه، شمشیر یا چاقوی ضامن دار را با خود به صـحنه جـرم حمـل کرده اند

اما دسته دوم کسانی هستند که بدون تصمیم قبلی در یک و وضعیت درگیری قرار می گیرند.

بنابراین ابـزاری کـه از قبـل در اختیار داشته و با خود حمل می کرده اند و همچنین ابزارهایی که در آنان وجود دارد در ضرب و جرح عمدی به کار گرفته خواهد شد. این ابزار ممکن است میله آهنی، قفل فرمان، سنگ و آجر و … باشد. هرچند میزان آسیب به وجود آمده در هر دو دسـته از افـراد فـوق الذکر به تناسب نوع ضربه و وضعیت بدنی طرفین متفاوت است و لیکن در یـک تحقیـق میـدانی بـه اثبـات رسـیده کـه ۶۵ درصـد از  صدمات که به افراد در صحنه های ضرب و جرح عمدی وارد می شود با چاقو بوده و بر اساس آمارهـای صـادره از پزشـکی قـانونی در دهه هشتاد (یعنی بین سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۹) تعداد ۲۲۱۹۹ فقره قتل با سلاح سرد به ثبت رسیده کـه از بـین آنهـا تعـداد ۱۱۰۰۰ ۵ نفر با استفاده از چاقو های ضامن دار به قتل رسیده اند . در بقیـه مـوارد از سـایر سـلاح هـای سـرد اعـم از چـاقوی میـوه خـوری و آشپزخانه، شیشه و سنک و چوب استفاده شده اما قتل هایی ناشی از سم دادن یا خفگی افراد در گروه دیگری بـه غیـر از گـروه سـلاح های سرد طبقه بندی می کند.

۶- پیشگیری از ارتکاب جرم ضرب و جرح عمدی ایجاد محدودیت در دسترسی به سلاح سرد برای شهروندان در چهار چوب پیشگیری وضعی از ارتکاب جرایم قابل بررسی هسـت وقتـی که سزار بکاریا در قرن هیجدهم در رساله جرایم و مجازاتهای خود عنوان کرد که خیابان های تاریک را روشن کنید تـا میـزان ارتکـاب ۶ جرم در آنها کاهش یابد کمتر کسی فکر می کرد این جمله به ظاهر ساده روزی به عنوان پایه و اساس یکی از روش های پیسشگیری از جرم مطرح شود. با گذشت سالیان متمادی، ارزش اهمیت پیشگیری وضعی بر همگان روشن بود. و مبنای سیاست جنـایی بسـیاری از کشورها به سمت استفاده از این روش سوق پیدا کرد. مهمترین حسن و برتری پیشگیری وضعی نسبت به سـایر روشـهای پیشـگیری آن است که در این روش اقدامات مورد نیاز بر روی محیط و وسایل ارتکاب جرم صورت می گیرد نه مجرم، بنابراین در اکثر مـوارد ایـن روش پیشگیری قابلیت اجرایی داشته و اجرای آن نیازمند مدت زمان طولانی نمی باشد در این نوع پیشـگیری بـا ایجـاد و تغییراتـی در محیط های ارتکاب جرم وسایل مورد استفاده در جرایم و همچنین اشخاص و اموال موضوع جرم سعی مـی شـود امکـان ارتکـاب جـرم برای مرتکبین آنها سخت و دشوار و یا غیر ممکن می شود. پیشگیری وضعی در سالهای اخیر رشد بسـیار محسوسـی داشـته و در ه مـه زمینه ها و حوزه ها رسوخ پیدا کرده تا جایی که اکنون به بحث پیشگیری از وقوع جرم با استفاده از طراحـی محیطـی مطـرح شـده و مهندسین و معماران در این اندیشه هستند که ساختمان و فضای شهری طوری طراحی شود تا امکان ارتکاب جرم در آنهـا بـه حـداقل کاهش یابد پیاده سازی این روش پیشگیری از جرم در ضرب و عمدی نیز امکان پذیر بـوده و ذهـن جـرم شناسـان را بـه سـمت ابـزار ارتکاب این جرم و میزان دسترسی افراد را به آنها معطوف می کند وقتی که یک شهروند معمولی و یا یک نوجوان اقدام به حمل سـلاح سرد می نماید هر لحظه این امکان متصور است که در یک لحظه هیجانی و استرس زا و خشم آور از این سلاح برای تخلیه استرس هـا و خشم خود استفاده نماید در حالی که اگر جامعه بتواند این سلاح را از دسترس وی خارج سازد حتی در صـورت درگیـری نیـز میـزان آسیب ها ی وارده به طرفین کاهش پیدا می کندو چه بسا از وقوع یک قتل در اثر احساسات آنی جلوگیری شود. ۳- صناعی زاده، حسین، پزشکی قانونی، انتشارات دادگستر، ص ۷۲ ۴ – به نقل از مرکز آمار سازمان پزشکی قانونی کل کشور ۵ – بکاریا، سزار، رساله جرایم و مجازاتها، ترجمه دکتر اردبیلی، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی تهران، ص ۹۴ نتیجه گیری: در مقاله حاضر سعی شده با روش کتابخانه ای و با استناد به نتایج و تحقیقات میدانی انجام گرفته، تأثیرات ضـرب و جـرح عمـدی بـا سـلاح سرد، در جامعه را مورد بررسی قرار داده و افراد و مرتکبین این جرم و عوامل بستر ساز و چـالش هـای اجتمـاعی و همچنـین نحـوه فرهنـگ سازی برای کاهش این چنین جرایمی را در جامعه بررسی نموده و حاصل این پژوهش موارد زیر به دست آمده است.

۱- ایجاد محدودیت و دسترسی به سلاح سرد برای عموم شهروندان، بخصوص اقشار نوجوان و جوان جامعه که بیشترین قربانیان و مجرمین این نوع جرایم می باشندکه از طرق مختلف از جمله جرم انگاری و حمل آن. ۲- توجه به افزایش آمار ۹/۲ درصدی تشکیل پرونده های کیفری مربوط به ضرب و جرح عمدی در مقایسه با کل آمار پرونـده هـای ورودی به سیستم قضایی و نتایج بدست آمده از آمار های قتل و معلولیت ناشی از ضرب و جرح عمدی با سلاح سرد علـی الخصـوص چـاقو بـه اجبار یک راه را در پیشروی سیستم قضایی و دستگاه های متولی مبارزه با این نوع جرایم قرار داده است. ۳- زمانی که در جامعه اجتماعی نگرش حمل سلاح سرد از یک سو و کاهش آستانه تحمل همیشگی مردم و حـاملان ایـن سـلاح از سـوی دیگر هستیم، ضرورت تصویب لایحهای برای جلوگیری از حمل و استفاده از سلاح سرد دو چندان میشود. ۴- توجه به اثر بخشی و کارآیی پیشگیری وضعی در حوزه های مختلف از جمله کاهش جرم سرقت و … می توان امیدوار بود کـه در حـوزه ضرب و جرح عمدی نیز پیشگیری وضعی کاهش و دسترسی به سلاح سرد موثر واقـع شـود . همچنـین قانونگـذار مـی بایسـت در جـرم انگاری حمل سلاح، واقعیت های موجود را در جامعه مد نظر قرار دهد تا پس از تهیه و تصویب و ابـلاغ قـانون اجـرای آن ماننـد برخـی قوانین سابق گزینشی و به تناسب زمان و مکان نبوده و باید اجرا نماید. منابع: ۱- بهره بر، سروش، مجموعه مقالات کاهش وقوع جرم در قانون، انتشارات روناس، چاپ اول، سال ۱۳۸۸، ص ۲۰۵ ۲- صناعی زاده، حسین، پزشکی قانونی، انتشارات موسسه انتشارات دادگستر، چاپ اول ، تابستان ۱۳۸۷، ص ۷۲ ۳- به نقل از مرکز آمار پزشکی قانونی کل کشور ۴- رجبی، ابراهیم، مسایل قضایی بکارگیری سلاح توسط ماموران، انتشارات مجد، چاپ اول ۱۳۸۹ ص ۱۰ ۵- بکاریا، سزار، رساله جرایم و مجازاتها، ترجمه دکتر محمد علی اردبیلی، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، سال ۱۳۶۸، ص ۹۴ ۶- درسنامه فلسفه حقوق، جمعی از نویسندگان، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، چاپ ۱۳۸۸ ۷- زمینه حقوق جزای عمومی، نوربها رضا، ویرایش اول، چاپ سی و سوم، کتابخانه گنج دانش، سال ۱۳۹۱ ۸- جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی، حسین میر محمد صادقی، نشر میزان، ص ۵۳ ۹- حسین آقایی نیا، جرایم علیه اشخاص(جنایات)، نشر میزان، چاپ اول،۱۳۸۴،ص۱۶۹